ปั๊มสูญญากาศ (Vacuum Pump) คืออะไร มีกี่ประเภท เลือกใช้อย่างไรในงานอุตสาหกรรม

ในสายการผลิตหลายประเภท ตั้งแต่งานบรรจุภัณฑ์ไปจนถึงงานแพทย์ มักมีอุปกรณ์ตัวหนึ่งทำงานอยู่เบื้องหลังโดยที่หลายคนไม่ทันสังเกต นั่นคือปั๊มสูญญากาศ หรือ Vacuum Pump อุปกรณ์ที่ทำหน้าที่ดึงอากาศออกจากพื้นที่ปิดเพื่อสร้างสภาวะสูญญากาศหรือกึ่งสูญญากาศตามที่งานนั้นๆ ต้องการ บทความนี้จะพาไปดูตั้งแต่หลักการทำงาน ประเภทที่ใช้จริงในอุตสาหกรรม ไปจนถึงวิธีเลือกให้เหมาะกับงานแต่ละแบบ

ปั๊มสูญญากาศ (Vacuum Pump) คืออะไร? ทำงานอย่างไร?

ปั๊มสูญญากาศคืออุปกรณ์ที่ดึงอากาศหรือก๊าซออกจากพื้นที่ปิดอย่างต่อเนื่อง เพื่อลดความดันภายในพื้นที่นั้นให้ต่ำกว่าความดันบรรยากาศปกติ จนเกิดสภาวะสูญญากาศหรือกึ่งสูญญากาศตามระดับที่งานต้องการ หลักการทำงานพื้นฐานคือการใช้กลไกทางกลหรือของไหลดักจับและระบายอากาศออกจากระบบเป็นรอบๆ จนความดันในพื้นที่นั้นลดลงเรื่อยๆ

ระดับสูญญากาศที่ต้องการ ปริมาณอากาศที่ต้องดึงออกต่อหน่วยเวลา และคุณสมบัติของก๊าซหรือไอที่ดูดออกมา เป็นปัจจัยหลักที่กำหนดว่างานแต่ละประเภทควรใช้ Vacuum Pump แบบไหน เพราะกลไกการทำงานที่ต่างกันให้ผลลัพธ์และข้อจำกัดที่ต่างกันค่อนข้างชัดเจน

ปั๊มสูญญากาศมีกี่ประเภท? แต่ละแบบต่างกันอย่างไร?

ปั๊มสูญญากาศแบ่งตามกลไกการทำงานได้เป็น 4 กลุ่มหลักที่ใช้กันแพร่หลายในภาคอุตสาหกรรม ได้แก่

• Rotary Vane ใช้กลไกใบพัดหมุนร่วมกับน้ำมันหล่อลื่นสร้างสูญญากาศ เป็นแบบที่พบได้บ่อยที่สุดในงานอุตสาหกรรมทั่วไป เหมาะกับงานที่ดูดอากาศแห้งหรือมีความชื้นต่ำ ข้อจำกัดคือไม่เหมาะกับงานที่มีไอน้ำหรือไอสารเคมีสูง เพราะทำให้น้ำมันเสื่อมสภาพเร็ว
  
• Liquid Ring ใช้ของเหลวส่วนใหญ่เป็นน้ำเป็นตัวปิดผนึกและสร้างสูญญากาศ ทนทานต่อก๊าซที่มีความชื้นสูงหรือมีฤทธิ์กัดกร่อนได้ดี จึงนิยมใช้ในงานที่ต้องดูดไอสารเคมีหรือก๊าซเปียก แลกกับระดับสูญญากาศสูงสุดที่ทำได้ต่ำกว่าบางประเภท
  
• Dry Type ไม่ใช้น้ำมันในการทำงาน จึงให้สภาวะสูญญากาศที่สะอาดปราศจากการปนเปื้อนของน้ำมัน เหมาะกับงานที่ต้องการความสะอาดสูงอย่างการแปรรูปอาหารหรืออุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ ข้อควรระวังคือยังต้องตรวจสอบและเปลี่ยนชิ้นส่วนสึกหรอตามรอบที่กำหนดเช่นเดียวกัน
  
• Diaphragm ใช้แผ่นไดอะแฟรมขยับขึ้นลงดูดอากาศ เป็นอีกแบบที่ไม่ใช้น้ำมัน ทนทานต่อสารเคมีได้ในระดับหนึ่งขึ้นอยู่กับวัสดุของแผ่นไดอะแฟรม เหมาะกับงานขนาดเล็กถึงกลางที่ไม่ต้องการระดับสูญญากาศสูงมาก เช่น งานห้องปฏิบัติการหรือระบบกรอง

ปั๊มสูญญากาศใช้งานจริงในอุตสาหกรรมไหนบ้าง?

การเลือกปั๊มสูญญากาศให้เหมาะสมขึ้นอยู่กับลักษณะงานของแต่ละอุตสาหกรรมเป็นหลัก โดยแบ่งออกเป็น 4 ลักษณะการใช้งานดังนี้ 

● งานบรรจุภัณฑ์ ใช้ดูดอากาศออกจากถุงหรือบรรจุภัณฑ์ก่อนปิดผนึก เพื่อยืดอายุสินค้าและลดปริมาตรการจัดเก็บ

● อุตสาหกรรมอาหาร ใช้ในกระบวนการบรรจุสูญญากาศและเครื่องจักรแปรรูปอาหาร ซึ่งมักต้องการปั๊มชนิดไม่ใช้น้ำมันเพื่อป้องกันการปนเปื้อน

● การแพทย์ ใช้ในระบบดูดของเหลวหรือระบบสูญญากาศทางการแพทย์ที่ต้องการความสะอาดและความน่าเชื่อถือสูง

● งานผลิตทั่วไป ใช้ในงานยึดจับชิ้นงานด้วยระบบสูญญากาศ (Vacuum Chuck) หรือระบบป้อนวัสดุในเครื่องจักรอัตโนมัติ ซึ่งต้องการความสม่ำเสมอของแรงดูดตลอดการทำงาน

เลือกปั๊มสูญญากาศให้เหมาะกับงานอย่างไร?

ระดับสูญญากาศที่ต้องการ งานแต่ละประเภทต้องการความดันต่ำสุดที่ไม่เท่ากัน ควรเลือกปั๊มที่ทำระดับสูญญากาศได้ตรงกับสเปกงานจริง ไม่ใช่เลือกจากกำลังสูงสุดเพียงอย่างเดียว

● อัตราการไหล (Flow Rate) ปริมาณอากาศที่ปั๊มดูดออกได้ต่อหน่วยเวลาต้องเพียงพอกับขนาดของระบบหรือปริมาณงานต่อรอบ ไม่เช่นนั้นจะทำให้เวลาทำงานต่อรอบนานเกินความจำเป็น

● กำลังและความต่อเนื่องของการใช้งาน งานที่ต้องทำงานต่อเนื่องตลอดกะควรเลือกรุ่นที่ออกแบบมาสำหรับใช้งานหนักโดยเฉพาะ ต่างจากงานที่ใช้เป็นช่วงๆ

● คุณสมบัติของอากาศหรือก๊าซที่ดูด หากต้องดูดไอความชื้นหรือไอสารเคมี ควรเลือกประเภทที่ทนทานต่อสภาพนั้นโดยตรง เช่น Liquid Ring หรือ Diaphragm แทน Rotary Vane ทั่วไป

การดูแลรักษาปั๊มสูญญากาศให้ใช้งานได้นาน

ปั๊มสูญญากาศแต่ละประเภทมีจุดที่ต้องดูแลต่างกัน โดยเฉพาะแบบที่ใช้น้ำมันหล่อลื่นอย่าง Rotary Vane ซึ่งต้องตรวจสอบสภาพน้ำมันและเปลี่ยนตามรอบที่กำหนดเพื่อรักษาประสิทธิภาพการทำงาน หากใช้งานในสภาพที่มีความชื้นหรือไอสารเคมีสูง น้ำมันมักเสื่อมสภาพเร็วกว่าปกติและต้องตรวจสอบถี่ขึ้น ส่วนแบบ Dry Type และ Diaphragm แม้ไม่ต้องดูแลเรื่องน้ำมัน แต่ก็ยังต้องตรวจสอบชิ้นส่วนสึกหรอตามรอบเช่นกัน

หากยังไม่แน่ใจว่าปั๊มที่ใช้อยู่ต้องเปลี่ยนน้ำมันบ่อยแค่ไหน หรือมีสัญญาณอะไรบ้างที่บ่งบอกว่าถึงเวลาเปลี่ยนแล้ว สามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ ซึ่งรวมถึงทางเลือกปั๊มสูญญากาศแบบไม่ต้องเปลี่ยนน้ำมันเลยสำหรับงานที่ต้องการลดภาระการบำรุงรักษาด้วย

ปัจจุบันปั๊มสูญญากาศที่ใช้ในภาคอุตสาหกรรมไทยส่วนใหญ่เป็นแบรนด์ ORION จากญี่ปุ่น ครอบคลุมตั้งแต่รุ่นมาตรฐานสำหรับงานทั่วไปไปจนถึงรุ่นเฉพาะทางที่ต้องการสภาวะสูญญากาศสะอาดปราศจากน้ำมัน พร้อมทีมงานที่ช่วยประเมินลักษณะงานจริงก่อนแนะนำรุ่นที่เหมาะสม

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปั๊มสูญญากาศ (FAQ)

ปั๊มสูญญากาศแบบไหนเหมาะกับงานบรรจุอาหาร?

โดยทั่วไปแนะนำเป็นปั๊มชนิดไม่ใช้น้ำมันอย่าง Dry Type เพราะให้สภาวะสูญญากาศที่สะอาด ไม่มีความเสี่ยงเรื่องน้ำมันปนเปื้อนกับอาหารหรือบรรจุภัณฑ์ ซึ่งเป็นข้อกำหนดสำคัญของอุตสาหกรรมอาหารส่วนใหญ่

Vacuum Pump ต่างจากปั๊มลมอย่างไร?

ปั๊มลมมีหน้าที่อัดอากาศให้มีความดันสูงกว่าบรรยากาศเพื่อนำไปใช้งาน ส่วนปั๊มสูญญากาศทำงานตรงข้ามกัน คือดึงอากาศออกเพื่อลดความดันให้ต่ำกว่าบรรยากาศ ทั้งสองจึงใช้หลักการและวัตถุประสงค์การใช้งานที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง

ปั๊มสูญญากาศทำงานเสียงดังผิดปกติ เกิดจากอะไรได้บ้าง?

อาจเกิดจากระดับน้ำมันหล่อลื่นต่ำเกินไป ชิ้นส่วนภายในสึกหรอ หรือมีสิ่งแปลกปลอมเข้าไปในระบบ ควรหยุดใช้งานและตรวจสอบตามคู่มือก่อน หากไม่แน่ใจควรปรึกษาช่างผู้เชี่ยวชาญแทนการฝืนใช้งานต่อ

ปั๊มสูญญากาศแบบไม่ใช้น้ำมันดีกว่าแบบใช้น้ำมันเสมอไปหรือไม่?

ไม่เสมอไป ขึ้นอยู่กับลักษณะงาน แบบไม่ใช้น้ำมันเหมาะกับงานที่ต้องการความสะอาดสูง แต่แบบใช้น้ำมันอย่าง Rotary Vane มักให้ระดับสูญญากาศสูงกว่าและราคาย่อมเยากว่าในงานทั่วไปที่ไม่ได้กังวลเรื่องการปนเปื้อน

เลือกซื้อปั๊มสูญญากาศตามกำลังวัตต์อย่างเดียวพอไหม?

ไม่เพียงพอ เพราะกำลังวัตต์ไม่ได้บอกระดับสูญญากาศหรืออัตราการไหลที่แท้จริง ควรพิจารณาสเปกเฉพาะทางอย่างระดับสูญญากาศสูงสุดและอัตราการไหลประกอบกัน เพื่อให้ได้ปั๊มที่ตรงกับความต้องการของงานจริง

ติดต่อเรา

Tel : 082 – 721 – 5566